Amsterdam, 21.5.2009
Het Stedelijk kiest altijd voor de maker, niet primair voor de gedaanten van een medium. Bij fotografie zou dat laatste bovendien op ernstige moeilijkheden stuiten want wat is fotografie: een discipline, een drager, een techniek, een praktijk, een functie, een toepassing? Door te kiezen voor de makers en de manier waarop zij een positie formuleren, komen al deze aspecten van de fotografie aan bod – maar altijd vanuit het perspectief van de persoon van de maker. Dat die maker niet altijd een professional is, doet niet ter zake; dat hij zich misschien zelfs geen kunstenaar voelt is niet doorslaggevend.
Zo haalde de schilder Breitner de stad in zijn atelier, maakte ambachtsman Atget documenten voor kunstenaars, fixeerde het rijkeluiskind Lartigue de dynamiek van de beau monde, verbaasde ontwerper Schuitema zich over de knopjes op een handvol spelden, legde constructivist Moholy-Nagy objecten op een vel lichtgevoelig papier, documenteerde schilder Fulton zijn wandelingen, wilde journalist Winogrand weten hoe de wereld eruit zag op een foto en legde burgeres Ria van Dijk een verzameling zelfportretten als schutter op de kermis aan. Al deze ‘experimenten’ zijn fotografie, sommige zijn van meet af aan bedoeld geweest als kunst, andere zijn het geworden dankzij de tijd en het inzicht dat daarmee gepaard gaat. Ongetwijfeld zijn er ook zeer veel verbeeldingsvolle experimenten geweest die het niet gehaald hebben of nog op hun ontdekking liggen te wachten.
Natuurlijk bestaat ambachtelijkheid in de fotografie, en keuze, en professionaliteit, visie en verbeelding, al die aspecten die een fotograaf tot auteur in de klassieke betekenis van ‘kunstenaar’ maken. De collectie bevat prachtige voorbeelden van die zelfbewuste fotografen, van Alfred Stieglitz tot Walker Evans, van Albert Renger Patzsch tot Andreas Gursky, van Man Ray tot Cindy Sherman, van Erwin Blumenfeld tot Gerald van der Kaap, van Diana Arbus tot Rineke Dijkstra, van Emile van Moerkerken tot Marnix Goossens, van Paul Guermonprez tot Elspeth Diederix en van Koen Wessing tot David Goldblatt. Hun foto’s worden door het museum verzameld vanwege hun verbeeldingskracht, hun conceptuele betekenis, hun uitspraken over de zichtbare en ervaren werkelijkheid. Maar de fotografie is ook een in diepste zin surrealistisch medium, levend van toeval, van dubbelzinnige toepassingen en gebruiken. Juist dankzij de camera heeft toeval meer kans en is het soms achteraf de blik van de maker zelf of van een andere kijker die betekenis ziet, schoonheid ontdekt, kwaliteit onderkent.
Gijs van Tuyl
Directeur Stedelijk Museum
Update: Lees onderstaand Rommert’s reactie op bovenstaande schrijven.
Geachte heer Van Tuyl,
Als een museum iets aankoopt lijkt het mij een gezond uitgangspunt om het beste van de beste kunstenaars te kopen. Over wie de beste kunstenaar zijn en wat hun beste werken zijn, kan gedebatteerd worden. Dit jaar werden kunstenaars en amateurs uitgenodigd werk in te zenden dat gemaakt is uit een behoefte om iets vast te leggen, zonder direct een artistiek doel voor ogen, waarbij de begrippen toeval en ontdekking centraal staan.
Waarom? Net alsof in een “gewoon” kunstwerk toeval en ontdekking niet centraal staan. En net alsof een artistiek doel voor ogen hebben een beetje verdacht is.
Je weet van tevoren wat er op zo’n oproep volgt-
Eindeloze hoeveelheden series die een slap aftreksel zijn van wat Hans Peter Feldmann jaren geleden al maakte, met een scheutje Joachim Schmidt er bij en een vleugje Paul Bogaers. Feldmann, Schmidt en Bogaers, geachte heer van Tuyl, zijn authentieke kunstenaars die hun ziel en hun zaligheid gestopt hebben in het ontwikkelen van hemelbestormende ideeën. Bij Off the record worden ze op een achternamiddag schaamteloos geïmiteerd. En imitatie heeft niets, maar dan ook helemaal niets te maken met toeval en ontdekking. De meeste inzenders hebben gewoon een laatje open getrokken om te kijken of er nog iets grappigs in lag. Passie is vervangen door leut.
U hebt nu dus een verzameling kiekjes aangekocht die u in iets andere vorm geheel gratis van internet had kunnen downloaden, waar het wemelt van de grappige kiekjes. U wit niet weten hoeveel geplette vuilniszakken daar wel niet te vinden zijn. Ook heb ik er een indrukwekkend aantal zelfmoordterroristen aangetroffen, al dan niet op affiches.
Een grapjas heeft zelfs Barbie met een bomgordel om gefotografeerd. Ik moet hem bij gelegenheid toch eens vragen of hij een artistiek doel had.
Met artistieke groet, hoogachtend,
Rommert Boonstra.
Voor andere reacties, waaronder ook de open brief van Hans Aarsman aan de open-briefschrijvers, surfe men naar Zonder direct artistiek doel op PhotoQ.