De zaak had eigenlijk niet eens voor hoeven te komen omdat de officier van justitie zelf al vrijspraak pleitte “wegens gebrek aan bewijs’. Waardoor de advocaat het gras voor de voeten was weggemaaid.
De rechter had zich verbaasd over de “ophef” in de media , omdat hij het een kleine zaak vond. Hier was de advocaat het mee oneens . Deze vond het wel degelijk belangrijk voor de fotografie en vroeg zich af voor wie het ten laste gelegde gedrag hinderlijk was geweest: “Voor de agenten?” De rechter vond – evenals de officier – dat de politie binnen het “noodgebied” in het centrum van Amsterdam de orde mag controleren, omdat het anders binnen de kortste keren een chaos zou worden. “Maar het moet natuurlijk mogelijk zijn om te fotograferen.”
In zijn slotwoord betoogde Theo Niekus onder meer dat zijn werk belangrijk is voor het vastleggen van een tijdsbeeld, van het spontane en ongeënsceneerde leven, opdat komende generaties dit op dezelfde wijze zouden kunnen waarderen zoals wij dat nu doen met de straatfotografie van bijvoorbeeld Ed van Elsken.
Laatste woord van Theo Niekus:
” Het is eigenlijk te belachelijk voor woorden dat een zo mooie richting in de fotografie, de vrije straatfotografie, d.i. het vastleggen van het openbare leven zoals zich dat op straat voordoet, steeds meer en vaker in een kwaad daglicht staat. Bizar geïnterpreteerde privacy-regels en internet zijn daar mede debet aan. De angst steekt de kop op! De vrije straatfotograaf is iemand die z’n intuïtie gericht heeft naar de tijdgeest, is in die zin een journalist van het dagelijks leven. Het dagelijkse leven dat niet de krantenpagina’s haalt, maar desalniettemin van belang is. De straatfotografie (waarin Nederland toch een kleine traditie heeft hoog te houden) is een vorm van fotografie waarvan, in de eigen tijd, niet altijd het belang wordt onderkent, maar die voor komende generaties een bron van informatie kunnen zijn. Zo hebben wij nu, dank zij de foto’s van Ed vd Elsken een prachtig beeld van onze stad in de jaren ’50 t/m ’70. Het graag op straat zijn en daar fotograferen zijn democratische rechten. Ook om niet aan een economische wedloop deel te nemen is een democratisch recht. Waar deze rechten onder druk staan, staat de vrijheid tot handelen en de vrijheid van meningsuiting onder druk.
Een hoogst zorgelijke ontwikkeling is het ‘ondergronds’ gaan van velen die op straat fotograferen, omdat zij zich daar steeds minder op hun gemak voelen. Kleine, sneaky kameraatjes ondersteunen dit, kunnen zelfs mede een gevolg zijn van deze gevoelens. Het is misschien een wanhoopsdaad, dat kan ik onvoldoende beoordelen, maar het stiekem gegluur met allerhande beveiligings- en politie-kamera’s, slaat als voorbeeldfunctie in dezen de plank volledig mis. In de fotografie heeft regelgeving en het ensceneren een hoge vlucht genomen, maw. zij is vrijwel geheel aan banden gelegd. De ‘vrije’ straatfotograaf, die zich hieraan onttrekt, wordt bizar gevonden, moet ‘gevolgd’ en ‘ondervraagd’ worden. Zelfs soms door collega’s! Voor iedereen zichtbaar, is hij een wel erg gemakkelijke prooi. (Moet ik, na 28 jaar fotograferen in de binnenstad, nog steeds aan iedere nieuwe in het blauw lopende figuur uitleggen wat ik aan het doen ben? Ondanks al die kamera’s die overal hangen? Dan denk ik: ‘U werkt hier? Know your city!’)
Daaraan wil ik slechts toevoegen dat het creëren van elke nieuwe wet een nieuwe groep mensen criminaliseert; uiteindelijk een ‘vrije’ natie torpedeert. Onze filosoof Spinoza schreef: ‘Wie alles met wetten wil vastleggen zal eerder tot verkeerde dingen prikkelen dan dat hij ze verbeterd.’
Dat was het.”
llustraties: Chris Reinewald (“Omdat er bij Theo’s zaak niet gefotografeerd mocht worden”)